İlk TBMM'nin Temel Amacı

19.04.2019 - 12:53

Türkiye tarihinde İlk TBMM'nin açılması büyük bir önem taşır. Bu olay yeni bir devletin kurulması için atılmış en büyük adımlardan biridir. Bu yazıda ilk TBMM'nin açılış nedenleri ve temel amacı üzerinde durmaya çalışacağız. Bunun önemini anlamak için meclisin ne demek olduğunu bilmemiz gerekir. Meclis ya da diğer adıyla parlamento halkın temsilcilerini göndererek yönetime katılmalarını sağlayan yasama organıdır.

TBMM adını sonradan alan 1. Meclis, Osmanlı Devletinde de var olan meclisin bir devamı niteliğindedir. Ancak İstanbul'da açılmadığı için padişah denetiminden ve diğer baskılardan uzak bir şekilde açılmıştır.

İlk TBMM'nin temel amacı

TBMM'nin Açılış Nedenleri

İlk TBMM savaş koşullarında ve milli mücadeleyi başarıya ulaştırmak için kurulmuştur. TBMM'nin kuruluş amacı maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

  • İşgallere karşı direnen milli bir heyetin oluşmasını sağlamak
  • Milli iradeyi egemen kılmak ve milli mücadeleyi bu iradeye dayandırmak
  • Milli güçler arasında birlik sağlamak
  • Bağımsızlığı elde etmek

Bu amaçları gerçekleştirmek isteyen Mustafa Kemal Paşa, Osmanlı'da kapanan meclisin yerine yeni bir meclisin açılmasını istiyordu. 19 Mart 1920 tarihinde bir genelge yayınlayarak Ankara'da bir meclisin toplanmasını istedi. Bu meclis olağanüstü yetkilere sahip bir meclis olacaktı. Bu meclisin oluşabilmesi için hemen seçimlerin yapılması gerekiyordu.

Her sancaktan seçilen 5 kişinin 15 gün içerisinde Ankara'ya gelmesini ve eski Osmanlı Mebuslar Meclisinden kalan mebusların da bu meclise katılması talep edilmiştir.

Bu doğrultuda kurulan ilk TBMM Osmanlı meclisinin devamı olarak görülmüştür. Bu meclis 3 gruptan oluşmuştur:

  1. Mustafa Kemal Paşa'nın yayınladığı genelgesi ise yapılan seçimde seçilenler
  2. Osmanlı Mebuslar Meclisi'nden gelenler
  3. Sürgünden dönen 14 milletvekili

İlk TBMM ve Kararları

23 Nisan 1920 tarihinde 120 milletvekilinin katılımıyla Birinci TBMM açılmıştır. Bu sayı beklenen sayıdan az olmasına rağmen milli iradeyi yansıtmıştır. Mustafa Kemal Paşa hemen yeni kurulan meclise bir önerge vermiştir. Bu önerge 24 Nisan 1920 tarihinde kabul görmüştür. Önerge ile alınan kararlar şöyledir:

  • Hükumet kurmak gereklidir.
  • Geçici olarak hükumet reisi tanımak ya da padişah vekili atamak doğru değildir.
  •  Meclise yansımış olan milli iradeyi hakim kılmak temel amaçtır. TBMM'nin üstünde bir güç yoktur.
  • Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkisine sahiptir. Meclisten ayrılacak bir heyet vekil olarak hükumet işlerini görür. Meclis başkanı aynı zamanda hükumetin de başkanıdır. 
  • Padişah ve halifenin durumu bulunduğu baskıdan kurtulduktan sonra meclis tarafından belirlenecektir.

Bu kararlar meclis açıldıktan 1 gün sonra kabul edilmiş ve uygulanmaya geçilmiştir. Böylece meclisi hükumeti sisteme devreye girmiştir. TBMM milli mücadele sürecini yürüten otorite olmuştur.

Birinci Meclisin Genel Özellikleri

Birinci meclisin temel özellikleri aşağıda sıralanmıştır:

  • 23 Nisan 1920 açılan meclisle yeni devlet kurulmuştur.
  • Meclisin açılmasıyla Temsilciler Heyetinin vazifeleri sona ermiştir.
  • Yeni açılan meclis kurucu meclis özelliği gösterir. Ancak İstanbul Hükumetine bağlı vekiller bulunduğundan bunları gücendirmemek için olağanüstü yetkilere sahip meclis olarak tanımlanmıştır.
  • Meclisin en üst güç kabul edilmesi milli iradenin milli mücadeleyi idare etmesine olanak sağlamıştır.
  • Farklı görüş, ideoloji ve meslek gruplarının bir araya gelmesiyle oluşan kurucu meclis oldukça renkli bir meclistir. Bütün mebusların ortak amacı Misak-ı Milli sınırlarını korumaktır.
  • Mustafa Kemal'in sunduğu teklif 1921 yılının ilk ayında 1921 Anayasası kabul edilinceye kadar meclisin çalışma usulünü belirlemiştir.
  • Mustafa Kemal Paşa meclis başkanı olmuştur. Böylece milli mücadelenin de lideri olarak gücü elinde toplamıştır.
  • Bu meclis ilerleyen süreçte savaşı kazanarak Gazi Meclis unvanını almıştır. Ayrıca Türkiye Cumhuriyetini kurmuştur.

Etiketler:
  • tarih    
  • Yorumlar
    Yorum Yap