Hukuk Devleti ve Özellikleri

03 Aralık 2016 12:56

Türkiye Cumhuriyeti anayasası itibariyle bir hukuk devletidir. Hukuk devletinin niteliklerini bilmek bireyin devletle olan ilişkisini daha sağlıklı düzenlemesini sağlar. Hukuk devleti, vatandaşa karşı giriştiği her fiilde hukukun ilkelerine uymayı her şeyin üstünde tutan devlettir. Yasalarda mevcut olan hukuk kurallarının toplumdaki barış ve güvenin temel dayanağını olduğu bilen devlet aynı kurallara vatandaşın uymasını beklerken kendisi de uymak zorundadır. Hukuk kurallarına uymayan bireye yaptırım yapma gücü ve hakkı devlete aittir. Aynı şekilde devletin de hukuk içinde kalması yine devlet kurumları tarafından denetlenir. Dolayısıyla hukuk devleti devlet idarecilerin keyfi davranma lüksünün olmadığı devlettir.

Hukuk Devleti ve Özellikleri

Hukuk Devletinin Unsurları

Hukuk devleti nedir kısaca tanımını yaptıktan sonra hukuk devleti olma iddiasındaki bir devletin unsurlarını ele almak gerekir. Bugün dünyanın hangi ülkesine gidip yöneticilerine sorarsanız kendi devletlerini hukuk devleti olarak tanımlarlar. Ancak bir ülkede hukukun doğru işlemesi için bazı unsurlar gereklidir.

Hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmesi için öncelikle temel hak ve hürriyetlerin güven altında olması gerekir. Temel hak ve özgürlükler hukukun en olmazsa olmaz parçasıdır. Bu nedenle hukuk devletinde temel hak ve özgürlükler asla taviz verilemez bir nitelikte ele alınmış ve nettir. Bu nedenle hukuk devletinin temel unsurları arasında yer alan hak ve özgürlükler, net bir ifadeyle anayasada yer alır. Ayrıca anayasada vatandaşın yükümlü olduğu ödevler de net bir şekilde belirtilmiştir.

Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak hukukun temel dayanakları da yine devlet güvencesi altında olmalıdır. Örneğin suçun bireyselliği bütün dünyada hukuk alanında kabul edilmiş ve tartışmasız bir ilkedir. Basit bir örnekle suç işleyen bir bireyin suçundan ötürü masum olan birine ceza verilemez. Mesela suç işleyen bir adamın daha fazla ceza çekmesi için kardeşi de cezalandırılamaz. Suç bireyseldir. Aynı şekilde masumiyet karinesi, savunma hakkı, adil yargılanma hakkı, hukuki destek alma hakkı gibi haklar da hukukun temel ilkeleri arasında yer alır.

Yukarıda da belirtildiği üzere hukuk devleti ilkesinin gerekleri vardır. Bu gereklerin hepsi anayasada belirtilmez. Sadece genel ilkeler ortaya konur. Ayrıca anayasa bütün özgürlükleri sıralamaz. Birey doğuştan özgürdür zaten. Sadece özgürlüğünü engelleyen bazı suç unsuru durumlar vardır. Bu nedenle yasalar özgürlükleri değil suçları sayarlar. Örneğin bir insan istediği zaman su içebilir gibi bir madde anayasaya girmez. Çünkü bu eylemde bir suç unsuru ve hukuki sonuç aranmaz.

Hukuk Devletinin Özellikleri

Hukuk devletinin dünyada ortak kabul görmüş özellikleri vardır. Hukuk devleti temelini yasalardan aldığı için yasaların çıkma süreci olan meclis, seçim, partiler, kamuoyu, basın, medya, sivil toplum gibi birçok ilkenin faal olması gerekir. Yani hukuk devletinde güç yasalardan alındığı halde yasalar haksız bir yolla yazılıyorsa bu devlet hukuk devleti olma özelliğini yitirmiştir.

Örneğin tek bir kişinin idare ettiği bir yönetimde hukuk kuralları yine bu kişi tarafından yazılırsa herhangi bir hukuksal açık oluşmaz. Ancak böyle bir yönetime hukuk devleti diyemeyiz. Kısaca şunu anlamak gerekir ki hukuk devleti ilkesi birçok faktörün birleşmesiyle ortaya çıkmış bir bütündür. Hukuk devleti ilkesinin gerekleri yerine getirilmediği zaman hukuk devleti ortadan kaldırılmış olur.

Hukuk devletinin özellikleri maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

  • Yargı bağımsızdır.
  • Kuvvetler ayrılığı vardır.
  • Temel hak ve özgürlükler kesin bir şekilde güvence altına alınmıştır.
  • Mutlak güç hukukundur.
  • Hukuksuz eylemlere yargı yolu açıktır.
  • Özgürlük kaide, yasaklar istisnadır.
  • Bireylerin eşitliği temel alınmıştır.
  • Devlet hukuka uymak ve hukuk içinde kalmak zorundadır.

Yukarıdaki özellikler hukuk devletinin temel özellikleridir. Bu sıfatları taşımayan bir devletin hukuk devleti olduğu iddia edilemez.


Etiketler:
  • siyaset    
  • hukuk    
  • Yorumlar
    Yorum Yap