Yasama

Kamu personeli seçme sınavında (kpss) vatandaÅŸlık alanında yasama konusunda ortalama 1-2 soru sorulmaktadır. Bu nedenle bu konuyu aÅŸağıda anlatıldığı çerçevede iyi anlarsanız tek seferde önemli bir iÅŸ yapmış olursunuz.

Yasama Yetkisi ve Özellikleri

Yasama yetkisi meclisin kanun yapma ve karar alma yetkisidir. Yasama yetkisi devlet yönetimindeki en üst yetkidir. Toplumsal hayatın düzenlenmesinde en üst merci meclis olmaktadır. Ancak yasama, yürütme gibi icra makamı deÄŸil, kanun koyma ve denetleme makamıdır.

Yasama Yetkisinin GenelliÄŸi

TBMM anayasaya aykırı olma­dığı sürece kanun ile istediÄŸi konuda dilediÄŸi kadar düzenle­me yapabilir.

CumhurbaÅŸkanlığı Kararnamesi ile düzenlenecek alan bu duru­ma istisnadır.

Yasama Yetkisinin AsliliÄŸi

TBMM’nin yasa çıkarırken hiç bir ara iÅŸlem yapmadan ve ida­re organından izin almadan iÅŸlem yapma, bir konuyu ilk elden düzen­leme yetkisidir. Yürütme ve yargı organları ise kanun olmadan hiçbir iÅŸlem yapamaz.

İstisnaları:

1. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
2. OlaÄŸanüstü Hâl Kanun Hük­münde Kararnameleri

Yasama Yetkisinin DevredilemezliÄŸi

TBMM anayasadan kaynakla­nan kanun yapma yetkisini ve görevlerini hiçbir organ veya kiÅŸiye devredemez. Yani yasamayı meclis yapmak zorundadır. Meclis dışında yasama organı bulunamaz.

Yasama Yetkisinin SürekliliÄŸi

Yasama faaliyetlerini meclis kesintisiz yürütür. Meclisin yasa koymadığı durumda eski yasa geçerli sayılmış olur.

Bakanlar Kurulunun Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi yasamanın asliliÄŸi ve devredilemezimi ilkesine aykırı bir durum yaratmaz. Çünkü Kanun Hük­münde Kararname çıkarmak için Hakanlar Kurulu meclisten yetki kanunu almak zorundadır.

Yasama Ä°ÅŸlemleri

Yasama işlemleri iki şekilde yapılabilir. Bunlardan ilki kanun, ikincisi ise parlemento kararlarıdır.

Kanun

Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan ve parlamento karar­ları dışında kalan iÅŸlemlerdir.

• TBMM Genel Kurulu tarafından kabul edilir.
• Resmî Gazetede kanun baÅŸlığıyla ya­yımlanır.
• CumhurbaÅŸkanı tarafından onaylanır.
• CumhurbaÅŸkanı kanunları yeniden görü­ÅŸülmek üzere meclise iade edebilir Ä°nkılâp Kanunları hariç bütün kanunlar yargısal denetime tabidir.
• Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.

Parlamento Kararları (TBMM Kararları)

TBMM’nin içyapısına ve çalışma düze­niyle ilgili veya meclisin yürütme ve yargı organlarıyla iliÅŸkileri çerçevesinde aldığı kararlardır.

• Meclis Genel Kurulu tarafından kabul edilir.
• Resmî Gazetede TBMM kararı baÅŸlığıyla Meclis BaÅŸkanlığı tarafından yayımlanır.
• CumhurbaÅŸkanına sunulmaz.
• MilletvekilliÄŸinin düÅŸmesi, dokunulmazlığın kaldırılması ve Meclis iç tüzüÄŸü hariç yargı denetimine tabi deÄŸildir.

Kanunlar

Kanunlar maddi ve ÅŸekli kanun olmak üzere ikiye ayrılır.

Maddi Kanun: Genel, soyut sürekli, kiÅŸilik dışı ku­rallardır.

Şekli Kanun: KiÅŸisel, öznel, somut durumlara iliÅŸ­kin konulardır.

Özel Nitelikli Kanunlar

• Bütçe Kanunu ve Kesin Hesap Kanunu
• Para basılması kararı Genel - Özel af kararı
• Milletlerarası AntlaÅŸmaların onaylanmasını uygun bulma
• KHK Yetki Kanunu

Kanunların yapılma süreci iki türlü baÅŸlar. Ya bakanlar kurulu kanun tasarısı verir. Ya da 1 milletvekili kanun teklifi verir. Kanun mecliste oylandıktan ve kabul gördükten sonra cumhurbaÅŸkanlığına onay için gider. CumhurbaÅŸkanı 15 gün içerisinde onaylama veya 15 içerisinde veto edip meclise geri gönderme hakkına sahiptir. Kanunlar baÅŸkanlık divanının yaptığı oylamalar sonucunda doÄŸrudan mecliste reddedilebilir.

Reddedilen kanun tasarı veya teklifi 1 yıl gündeme gelmez. Yasama döneminde Meclisti görüÅŸülmeyen kanun tasarı ve teklifleri kadük olur.

Kanunlar üzerinde özel bir tarih yoksa Resmî Gazetede yayımlandıktan 45 gün sonra yürürlüÄŸe girer.

Parlamento Kararları

TBMM'nin iç yapısına ve çalışma düzenine iliÅŸkin veya yargı organlarıyla iliÅŸ­kileri çerçevesinde aldığı kararlardır. Parlamento kararlan içerik olarak sınırlıdır. Her ÅŸey parlamento kararı konusu yapılamaz. ÖrneÄŸin, vatandaÅŸlar için uyulması zorunlu, baÄŸlayıcı, genel hukuk kuralları parlamento kararıyla konulamaz. Bu kararlar kural içermezler. Tek istisna TBMM iç tüzüÄŸüdür.

TBMM'nin Parlamento Kararları Biçiminde Yaptığı Ä°ÅŸlemler

• TBMM iç tüzüÄŸü
• Yasama dokunulmazlığının kaldırılması
• MilletvekilliÄŸinin düÅŸmesi kararı
• Meclisin kendi seçimlerinin yenilenmesine karar vermesi
• TBMM BaÅŸkanı ve BaÅŸkanlık Divanının seçilmesi kararı
• Meclisin tatile girmesi kararı
• Gensoru veya güven istemi sonucunda Bakanlar Kurulu veya bir bakan hakkında güven veya güvensizlik kararı (m.99. III)
• Yüce Divana sevk kararı
• CumhurbaÅŸkanının vatana ihanetten dolayı suçlandırılması kararı
• OlaÄŸanüstü hâl ve sıkıyönetim ilân kararlarının onaylanması kararı
• SavaÅŸ ilânı kararı
• Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi veya yabancı silahlı kuv­vetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verilmesi kararları
• Anayasa Mahkemesine üye seçme kararı (2010 deÄŸiÅŸikliÄŸi)
• Sayıştay BaÅŸkan ve üye seçimi
• RTÜK üyelerinin seçimi
• Kamu baÅŸ denetçisi seçimi
• Kalkınma planlarının onayı

TBMM’nin Seçim Dönemi

TBMM seçimleri;

1. Seçim döneminin sona ermesiyle.
2. Meclisin erken seçim kararı almasıyla.
3. CumhurbaÅŸkanının seçimleri yenilemesi kararıyla yapılır.

Erken Seçim (Seçim Yenilenmesi)

Erken seçim TBMM veya CumhurbaÅŸkanı kararı ile gerçekleÅŸtirilebilir.

TBMM için;

• Genel bir yetkidir.
• istediÄŸi zaman herhangi bir gerekçeyle karar verebilir.
• Özel bir çoÄŸunluk gerektirmez.
• Seçim tarihini TBMM belirler.

CumhurbaÅŸkanı için;

• Ä°stisnai bir yetkidir.
• Bakanlar Kurulunun 45 gün içinde kurulamaması gerekçe­siyle yenileyebilir.
• Meclis baÅŸkanının görüÅŸünü de alır.
• Seçim kararının ardından 90 gün sonraki ilk pazar yapılabi­lir.

Seçimin yenilenmesine Türkiye Büyük Millet Meclisi veya CumhurbaÅŸkanınca' karar verilmesi hâlinde, durum Bakanlar Kurulu tarafından kırk sekiz saat içinde ilân olunur.

Ara Seçim

Yasama dönemi içinde TBMM üyeliklerinde boÅŸalma olması hâlinde ara seçim yapılır. Her seçim döneminde bir kere yapılabilir.

Genel seçimden 30 ay geçmedikçe ara seçim yapılamaz.

İstisnaları

• Toplam üye sayısında %5'lik boÅŸal­ma durumunda (28 Milletvekili)
• Bir ilin veya seçim çevresinin mecliste üyesi kalmaması hâlinde
• BoÅŸalmayı takip eden 90 gün sonraki ilk pazar seçim yapılır.

Genel seçime 1 yıl kala ara seçim ya­pılamaz. (Meclis üye sayısında %5’lik boÅŸalma olsa dahi)

İstisnası

Bir ilin veya seçim çerçevesinin mecliste üyesi kalmaması hâlinde seçime bir yıl kalmış olsa bile boÅŸalmayı takip eden 90 gün sonraki ilk pazar seçim yapılır.

Seçimlerin Genel Yönetimi ve Denetimi

Seçimlerin baÅŸlamasından bitimine kadar seçimin düzen içinde yönetimi Seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili yolsuzlukları Şikâyet ve itirazları inceleme, karara baÄŸlama TBMM üyelerinin seçim tutanaklarını

CumhurbaÅŸkanlığı seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kuruluna aittir.

YSK kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır.

YSK 7 asıl 4 yedek üyeden oluÅŸur. (6 Yargıtay üyeleri içinden 5 Danıştay üyeleri içinden)

Seçimlerin Ertelenmesi

Seçimleri erteleme yetkisi Meclise aittir.

Meclis savaÅŸ sebebiyle seçimlerin 1 yıl geriye bıraktırılmasına karar verebilir. Ertelenme sebebi ortadan kalkmamışsa erteleme iÅŸlemi tekrarlanabilir.

Milletvekili

TBMMgenel oyla seçilen 550 milletvekilinden oluÅŸur. 1982 Anayasası ilk hâlinde milletvekili sayısı 400'dür. 1995 deÄŸiÅŸikliÄŸi ile 550 olmuÅŸtur.

Milletvekili Seçilme YeterliliÄŸi

• 25 yaşını doldurmuÅŸ olmak Türk vatandaşı olmak En az ilkokul mezunu olmak Kısıtlı olmamak
• Askerlik hizmetini yapmış olmak Kamu hizmetinden yasaklı olmamak
• Taksirli suçlar hariç 1 yıl veya daha fazla hüküm giymemiÅŸ olmak
• Yüz kızartıcı suçlar (zimmet. irtikap, rüÅŸvet, ihtilas, hırsızlık, dolandırıcılık, sah­tecilik, inancı kötüye kullanma) kaçakçılık, ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma gibi suçlardan hüküm giy­memiÅŸ olmak (Bu suçlardan hüküm giyenler affa uÄŸramış olsalar bile milletvekili seçilemezler)

Milletvekili Olabilmek Ä°çin Görevinden Çekilmesi Gerekenler

• Memurlar
• Hâkim ve Savcılar
• Yüksek yargı organı üyeleri
• TSK mensupları
• YÖK üyeleri
• ÖÄŸretim elemanları

Hâkim ve Savcılar, Yüksek yargı organı üyeleri, TSK mensupları seçilemedikleri takdirde görevlerine geri dönemezler.

MilletvekilliÄŸin Kazanılması ve Göreve BaÅŸlaması

Milletvekili adayı olan kiÅŸiler il seçim kurulları tarafından kendilerinin milletvekili seçildiklerine dair tutanağın düzenlendiÄŸi anda milletvekili sıfatını kazanırlar.

Yeni seçilen milletvekilleri göreve ant içerek baÅŸlarlar. Ant içmeyen milletvekili kanun teklif edemez, oy kullanamaz.

Milletvekilleri seçildikleri bölgeyi deÄŸil tüm milleti temsil eder.