Vatandaşlık

Yasama

Kamu personeli seçme sınavında (kpss) vatandaşlık alanında yasama konusunda ortalama 1-2 soru sorulmaktadır. Bu nedenle bu konuyu aşağıda anlatıldığı çerçevede iyi anlarsanız tek seferde önemli bir iş yapmış olursunuz.

Yasama Yetkisi ve Özellikleri

Yasama yetkisi meclisin kanun yapma ve karar alma yetkisidir. Yasama yetkisi devlet yönetimindeki en üst yetkidir. Toplumsal hayatın düzenlenmesinde en üst merci meclis olmaktadır. Ancak yasama, yürütme gibi icra makamı değil, kanun koyma ve denetleme makamıdır.

Yasama Yetkisinin Genelliği

TBMM anayasaya aykırı olma­dığı sürece kanun ile istediği konuda dilediği kadar düzenle­me yapabilir.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenecek alan bu duru­ma istisnadır.

Yasama Yetkisinin Asliliği

TBMM’nin yasa çıkarırken hiç bir ara işlem yapmadan ve ida­re organından izin almadan işlem yapma, bir konuyu ilk elden düzen­leme yetkisidir. Yürütme ve yargı organları ise kanun olmadan hiçbir işlem yapamaz.

İstisnaları:

  1. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
  2. Olağanüstü Hâl Kanun Hük­münde Kararnameleri

Yasama Yetkisinin Devredilemezliği

TBMM anayasadan kaynakla­nan kanun yapma yetkisini ve görevlerini hiçbir organ veya kişiye devredemez. Yani yasamayı meclis yapmak zorundadır. Meclis dışında yasama organı bulunamaz.

Yasama Yetkisinin Sürekliliği

Yasama faaliyetlerini meclis kesintisiz yürütür. Meclisin yasa koymadığı durumda eski yasa geçerli sayılmış olur.

Bakanlar Kurulunun Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi yasamanın asliliği ve devredilemezimi ilkesine aykırı bir durum yaratmaz. Çünkü Kanun Hük­münde Kararname çıkarmak için Hakanlar Kurulu meclisten yetki kanunu almak zorundadır.

Yasama İşlemleri

Yasama işlemleri iki şekilde yapılabilir. Bunlardan ilki kanun, ikincisi ise parlemento kararlarıdır.

Kanun

Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan ve parlamento karar­ları dışında kalan işlemlerdir.

  • TBMM Genel Kurulu tarafından kabul edilir.
  • Resmî Gazetede kanun başlığıyla ya­yımlanır.
  • Cumhurbaşkanı tarafından onaylanır.
  • Cumhurbaşkanı kanunları yeniden görü­şülmek üzere meclise iade edebilir İnkılâp Kanunları hariç bütün kanunlar yargısal denetime tabidir.
  • Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.

Parlamento Kararları (TBMM Kararları)

TBMM’nin içyapısına ve çalışma düze­niyle ilgili veya meclisin yürütme ve yargı organlarıyla ilişkileri çerçevesinde aldığı kararlardır.

  • Meclis Genel Kurulu tarafından kabul edilir.
  • Resmî Gazetede TBMM kararı başlığıyla Meclis Başkanlığı tarafından yayımlanır.
  • Cumhurbaşkanına sunulmaz.
  • Milletvekilliğinin düşmesi, dokunulmazlığın kaldırılması ve Meclis iç tüzüğü hariç yargı denetimine tabi değildir.

Kanunlar

Kanunlar maddi ve şekli kanun olmak üzere ikiye ayrılır.

Maddi Kanun: Genel, soyut sürekli, kişilik dışı ku­rallardır.

Şekli Kanun: Kişisel, öznel, somut durumlara iliş­kin konulardır.

Özel Nitelikli Kanunlar

  • Bütçe Kanunu ve Kesin Hesap Kanunu
  • Para basılması kararı Genel - Özel af kararı
  • Milletlerarası Antlaşmaların onaylanmasını uygun bulma
  • KHK Yetki Kanunu

Kanunların yapılma süreci iki türlü başlar. Ya bakanlar kurulu kanun tasarısı verir. Ya da 1 milletvekili kanun teklifi verir. Kanun mecliste oylandıktan ve kabul gördükten sonra cumhurbaşkanlığına onay için gider. Cumhurbaşkanı 15 gün içerisinde onaylama veya 15 içerisinde veto edip meclise geri gönderme hakkına sahiptir. Kanunlar başkanlık divanının yaptığı oylamalar sonucunda doğrudan mecliste reddedilebilir.

Reddedilen kanun tasarı veya teklifi 1 yıl gündeme gelmez. Yasama döneminde Meclisti görüşülmeyen kanun tasarı ve teklifleri kadük olur.

Kanunlar üzerinde özel bir tarih yoksa Resmî Gazetede yayımlandıktan 45 gün sonra yürürlüğe girer.

Parlamento Kararları

TBMM'nin iç yapısına ve çalışma düzenine ilişkin veya yargı organlarıyla iliş­kileri çerçevesinde aldığı kararlardır. Parlamento kararlan içerik olarak sınırlıdır. Her şey parlamento kararı konusu yapılamaz. Örneğin, vatandaşlar için uyulması zorunlu, bağlayıcı, genel hukuk kuralları parlamento kararıyla konulamaz. Bu kararlar kural içermezler. Tek istisna TBMM iç tüzüğüdür.

TBMM'nin Parlamento Kararları Biçiminde Yaptığı İşlemler

  • TBMM iç tüzüğü
  • Yasama dokunulmazlığının kaldırılması
  • Milletvekilliğinin düşmesi kararı
  • Meclisin kendi seçimlerinin yenilenmesine karar vermesi
  • TBMM Başkanı ve Başkanlık Divanının seçilmesi kararı
  • Meclisin tatile girmesi kararı
  • Gensoru veya güven istemi sonucunda Bakanlar Kurulu veya bir bakan hakkında güven veya güvensizlik kararı (m.99. III)
  • Yüce Divana sevk kararı
  • Cumhurbaşkanının vatana ihanetten dolayı suçlandırılması kararı
  • Olağanüstü hâl ve sıkıyönetim ilân kararlarının onaylanması kararı
  • Savaş ilânı kararı
  • Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi veya yabancı silahlı kuv­vetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verilmesi kararları
  • Anayasa Mahkemesine üye seçme kararı (2010 değişikliği)
  • Sayıştay Başkan ve üye seçimi
  • RTÜK üyelerinin seçimi
  • Kamu baş denetçisi seçimi
  • Kalkınma planlarının onayı

TBMM’nin Seçim Dönemi

TBMM seçimleri;

  1. Seçim döneminin sona ermesiyle.
  2. Meclisin erken seçim kararı almasıyla.
  3. Cumhurbaşkanının seçimleri yenilemesi kararıyla yapılır.

Erken Seçim (Seçim Yenilenmesi)

Erken seçim TBMM veya Cumhurbaşkanı kararı ile gerçekleştirilebilir.

TBMM için;

  • Genel bir yetkidir.
  • istediği zaman herhangi bir gerekçeyle karar verebilir.
  • Özel bir çoğunluk gerektirmez.
  • Seçim tarihini TBMM belirler.

Cumhurbaşkanı için;

  • İstisnai bir yetkidir.
  • Bakanlar Kurulunun 45 gün içinde kurulamaması gerekçe­siyle yenileyebilir.
  • Meclis başkanının görüşünü de alır.
  • Seçim kararının ardından 90 gün sonraki ilk pazar yapılabi­lir.

Seçimin yenilenmesine Türkiye Büyük Millet Meclisi veya Cumhurbaşkanınca' karar verilmesi hâlinde, durum Bakanlar Kurulu tarafından kırk sekiz saat içinde ilân olunur.

Ara Seçim

Yasama dönemi içinde TBMM üyeliklerinde boşalma olması hâlinde ara seçim yapılır. Her seçim döneminde bir kere yapılabilir.

Genel seçimden 30 ay geçmedikçe ara seçim yapılamaz.

İstisnaları

  • Toplam üye sayısında %5'lik boşal­ma durumunda (28 Milletvekili)
  • Bir ilin veya seçim çevresinin mecliste üyesi kalmaması hâlinde
  • Boşalmayı takip eden 90 gün sonraki ilk pazar seçim yapılır.

Genel seçime 1 yıl kala ara seçim ya­pılamaz. (Meclis üye sayısında %5’lik boşalma olsa dahi)

İstisnası

Bir ilin veya seçim çerçevesinin mecliste üyesi kalmaması hâlinde seçime bir yıl kalmış olsa bile boşalmayı takip eden 90 gün sonraki ilk pazar seçim yapılır.

Seçimlerin Genel Yönetimi ve Denetimi

Seçimlerin başlamasından bitimine kadar seçimin düzen içinde yönetimi Seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili yolsuzlukları Şikâyet ve itirazları inceleme, karara bağlama TBMM üyelerinin seçim tutanaklarını

Cumhurbaşkanlığı seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kuruluna aittir.

YSK kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır.

YSK 7 asıl 4 yedek üyeden oluşur. (6 Yargıtay üyeleri içinden 5 Danıştay üyeleri içinden)

Seçimlerin Ertelenmesi

Seçimleri erteleme yetkisi Meclise aittir.

Meclis savaş sebebiyle seçimlerin 1 yıl geriye bıraktırılmasına karar verebilir. Ertelenme sebebi ortadan kalkmamışsa erteleme işlemi tekrarlanabilir.

Milletvekili

TBMMgenel oyla seçilen 550 milletvekilinden oluşur. 1982 Anayasası ilk hâlinde milletvekili sayısı 400'dür. 1995 değişikliği ile 550 olmuştur.

Milletvekili Seçilme Yeterliliği

  • 25 yaşını doldurmuş olmak Türk vatandaşı olmak En az ilkokul mezunu olmak Kısıtlı olmamak
  • Askerlik hizmetini yapmış olmak Kamu hizmetinden yasaklı olmamak
  • Taksirli suçlar hariç 1 yıl veya daha fazla hüküm giymemiş olmak
  • Yüz kızartıcı suçlar (zimmet. irtikap, rüşvet, ihtilas, hırsızlık, dolandırıcılık, sah­tecilik, inancı kötüye kullanma) kaçakçılık, ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma gibi suçlardan hüküm giy­memiş olmak (Bu suçlardan hüküm giyenler affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemezler)

Milletvekili Olabilmek İçin Görevinden Çekilmesi Gerekenler

  • Memurlar
  • Hâkim ve Savcılar
  • Yüksek yargı organı üyeleri
  • TSK mensupları
  • YÖK üyeleri
  • Öğretim elemanları

Hâkim ve Savcılar, Yüksek yargı organı üyeleri, TSK mensupları seçilemedikleri takdirde görevlerine geri dönemezler.

Milletvekilliğin Kazanılması ve Göreve Başlaması

Milletvekili adayı olan kişiler il seçim kurulları tarafından kendilerinin milletvekili seçildiklerine dair tutanağın düzenlendiği anda milletvekili sıfatını kazanırlar.

Yeni seçilen milletvekilleri göreve ant içerek başlarlar. Ant içmeyen milletvekili kanun teklif edemez, oy kullanamaz.

Milletvekilleri seçildikleri bölgeyi değil tüm milleti temsil eder.